Verzuring en ziekte

Ziekten hebben een oorzaak: aanleg, verkeerde voedingsgewoonten, leefstijl, o.a. roken, alcohol, gebrek aan beweging, enz..  

Gezonde voeding is een belangrijke factor als het om gezondheid gaat. Welke therapie men ook volgt in geval van ziekte, de basis moet altijd gezonde voeding zijn. Daarom willen wij wat dieper ingaan op algemeen geaccepteerde zienswijzen over gezonde voeding.

Het menselijk lichaam werkt als een chemische fabriek. Er vinden aan één stuk door reacties plaats door tussenkomst van enzymen.

Gezonde Voeding en Ziekte

Als voedsel ons lichaam binnenkomt, krijgt het een eerste voorbewerking door de inwerking van ons speeksel.  

Daarna komt het voedsel in de maag,  waar een mengsel van zoutzuur en pepsine voor verdere vertering zorgt.  

Dan is het de beurt aan de twaalfvingerige darm, waarin gal en alvleeskliersappen aan de voeding worden toegevoegd. 

Vervolgens komt het voedsel in de dunne darm, waar onder invloed van verschillende soorten enzymen de verdere vertering plaats vindt. 

Gaat er in de lange weg van omzettingen in de spijsvertering iets mis, dan krijgen we een onvolwaardig eindproduct met alle gevolgen van dien.

Om goed te functioneren moet ons lichaam geregeld “bijtanken”, want er wordt steeds voedsel verbruikt om energie te leveren, lichaamsfuncties te laten plaatsvinden, reparaties uit te voeren en er worden voorraden aangelegd die zo nodig later kunnen worden aangesproken.  

Dat gebeurt ons leven lang, dag en nacht en wij vinden het zo vanzelfsprekend dat we er helemaal niet bij nadenken. En dan “opeens” worden we ziek”. Het lichaam verplicht ons om te rusten, te vasten, te bewegen, het uit te zweten…  En het zou kunnen dat we het vervelend vinden. Het komt ongelegen, je had nog zoveel te doen… 

Maar, voorkomen is beter dan genezen, laten we daarom nadenken over wat we kunnen doen om met veel plezier en gemak door het leven te gaan zonder teveel onaangename verrassingen !

H E T   Z U U R – B A S E N   E V E N W I C H T

Om iets te begrijpen van het zuur-base evenwicht in het lichaam kunnen we de vergelijking maken met onze auto, als we daar regelmatig verkeerde benzine in gooien, gaat er wat mis.  Zo gaat het ook met ons lichaam. Het maakt uit wat we eten om ons lichaam van de nodige voeding te voorzien.

Natuurmensen aten veel fruit, groenten, wortels en zaden en het eiwit- en vetgehalte van hun voeding was lager dan van de hedendaagse voeding. ‘Welvaartsziekten” kwamen niet voor. Geleidelijk aan is de voeding een industrieproduct geworden en de reclame zorgt ervoor dat bij mensen de behoefte wordt gekweekt aan producten die niet nodig zijn om ons lichaam in stand te houden; denk aan snoep, frisdrank, chips, sigaretten en alcohol.

Door het veranderd voedingspatroon treedt een verandering op in het evenwicht in ons lichaam. Wij gooien eigenlijk verkeerde benzine in onze tank. Wij vervuilen en langzaam maar zeker worden de gevolgen daarvan zichtbaar in de vorm van ziekten en kwalen.

De Zwitserse arts Paracelsus (1493-1541) was de eerste die de “oververzuring” van ons lichaam als basis van ziekten beschouwde. Wij vinden dat dit niet opgaat voor ziekten die door erfelijke aanleg ontstaan en een aantal ziekten veroorzaakt door bacterie- en virusinfecties, maar dat was in de tijd van Paracelsus nog niet bekend.

De Zweedse natuurkundige Dr. Ragnar Berg publiceerde in 1913 zijn theorie over het evenwicht tussen zuren en basen in het menselijk lichaam. Hij ging er vanuit dat wanneer de voeding teveel zuur vormende stoffen bevat in verhouding tot stoffen die basen vormen in het lichaam, slakken worden gevormd die worden afgezet in de weefsels, voornamelijk het bindweefsel. Volgens hem was de goede verhouding 80% basen 20% zuren.  Deze stelling is inmiddels aanvaard door alle deskundigen op dit gebied.

Onder zuren worden in dit verband stoffen verstaan die na de omzetting van onze voeding in het lichaam een zure reactie geven.  Het is niet zo dat zuur smakende voeding ook een zuur vormt in het lichaam, het is zelfs zo dat over het algemeen zuur smakende producten zoals b.v. fruit na het omzettingsproces in het lichaam basen vormen.

Welke voedingstoffen vormen zuren in het lichaam? Dat zijn alle granen, bloem, bonen, erwten, brood, suiker (ook verborgen in allerlei producten zoals jam, koekjes, frisdrank), vlees, vis, schaaldieren, ei, kaas en alle noten. Verder melkproducten en vetten. 

Ook alcohol, tabak en chemische medicijnen geven een zure reactie.

Daarbij moet nog worden opgemerkt dat de voedingstoffen met een zure Ph (zuurgraad) nog onderling sterk verschillen.  De hoogste zuurgraad heeft vlees, het laagste scoren zure melkproducten. Basenvormend in ons lichaam zijn alle vruchten en groenten, wortelgewassen, zuidvruchten, sojaproducten en amandelen. Als we het voedingspatroon van de meeste mensen bekijken dan moeten we constateren dat bij de meesten de balans doorslaat naar een te zure voeding.

Amerikaanse onderzoeken hebben aangetoond dat de verhouding zuur-base daar gemiddeld 80-20 is, het omgekeerde van de gewenste 20 % zuren en 80% basen! 

Een vloed van zuur vormende voeding komt naar ons toe in de vorm van zoetigheid, meelspijzen, snoep, frisdrank, junkfood, alcohol en tabak.

Wat gebeurt er in ons lichaam als er teveel voedsel wordt gebruikt dat zuren vormt?

Om onze lichaamscellen te beschermen zorgt het regelsysteem in ons lichaam ervoor dat de zuurgraad (Ph) van ons bloed en het extracellulaire vocht constant tussen 7,2 en 7,4 blijft. Als er teveel zuren worden aangeboden is ons lichaam verplicht om aanpassingen te maken als noodmaatregel om het bloed en het extracellulaire vocht op het juiste peil te houden.

Dat gebeurt door het teveel aan zuren te binden aan lichaamseigen mineralen zoals calcium, magnesium, ijzer en zink. Door een te zure voeding verliezen we belangrijke mineralen! Deze mineralen worden voornamelijk onttrokken aan haren, huid, botten en tanden.

Mineralen zijn belangrijk voor de aanmaak van enzymen.

Zink bijvoorbeeld is betrokken bij de aanmaak van meer dan 80 verschillende enzymen. Als we teveel zuurvormend voedsel eten, gaat ook onze enzymproductie achteruit waardoor ons lichaam op tal van punten slechter gaat functioneren. Ook onze nieren en onze ademhaling zijn betrokken bij de afvoer van het teveel aan zuren. Als het om kleine hoeveelheden gaat dan kan ons lichaam dat wel regelen.   Als er echter, zoals tegenwoordig dikwijls het geval is, een overvloed aan zuurvormende voeding wordt geconsumeerd, dan kunnen we in de problemen komen en zijn allerlei ziekten en kwalen het gevolg.

De verbindingen die gemaakt worden om zuren te binden noemen we stofwisselingsslakken. Ze worden opgeslagen in de lichaamsweefsels, in eerste instantiein bindweefsel en vet en als dat verzadigd raakt komt het spierweefsel aan de beurt. Kleine hoeveelheden bindweefselslakken kunnen afgevoerd worden naar de nieren. Dit proces vind ’s nachts plaats.  Als er echter meer zure eindproducten van de stofwisseling worden gevormd dan we kunnen afvoeren dan begint een proces van zelfvergiftiging dat zich uit in allerlei ziekten en kwalen.

Door de “verslakking” van het lichaam ontstaan een reeks van klachten zoals b.v. allergieën, infectiegevoeligheid, huidproblemen, haaruitval, jicht, reuma, spierkrampen en hart- en vaatklachten. 

Ook geven deze lichaamsslakken vermoeidheid en een vergrote pijngevoeligheid. Ons lichaam reageert nu eenmaal met pijn en vermoeidheid om aan te geven dat er iets niet in orde is.

Een bekend voorbeeld van verzuring is jicht. Urinezuurkristallen worden afgezet op de gewrichten waardoor hevige pijn ontstaat.

Dus: als we teveel zuurvormend voedsel eten, beroven we ons lichaam van een aantal belangrijke mineralen die ook nodig zijn voor de vorming van enzymen en er ontstaan afvalproducten in de vorm van slakken die zich afzetten in onze weefsels, waardoor vermoeidheid en pijn ontstaat. Op langere termijn kunnen zich allerlei ziekten en kwalen gaan ontwikkelen.

We hebben al onze informatie over verzuren en ontzuren nu in één digitaal document samengebracht : “Je Lichaam is te Zuur !”

9 euro / Voor betalingen : abonnement Natuur & Gezondheid, digitale brochures ea : 
IBAN: BE43 9733 7932 4901    
BIC: ARSPBE22  tnv Natur-El

zie ook : digitaal dossier “Verzuring en Verzuringsziekten”

Receptenkaarten

Twee jaar lang waren de receptenkaarten een vaste waarde bij NatuurStemmingen. 

Dat project is afgelopen en leverde in totaal meer dan 75 kaarten op met heerlijke staaltjes van levend voedsel. 

Voor wie de kaarten niet heeft : deze worden verkocht in complete sets met inspirerende recepten, gespreid over alle domeinen van de voeding: sappen, smoothies, fruit- en groentesalades, sausen, traktaties, zeuivelvrije melk, notenbereidingen en begeleidende tips voor maaltijden… 

De receptenkaartenserie compleet is te koop voor 20 euro.

Verder vind je nog veel recepten in de beschikbare Gezondheidsgidsen, de drie Receptenbundels (Het Beste uit de Rauwkostkeuken), met Fruit- Groente- en Notenrecepten, en blijven praktische lessen inspireren om het beste te halen uit rauwe voeding. 

Bovendien hebben we deze serie aangevuld met enkele kaarten over het ‘andere deel van de maaltijd’, nl. voor wie niet 100% rauw eet, maar slechts 50, 70, 80 of 90 % … wat eet je nog méér, zonder te vervallen in industrievoeding. Die zitten er zomaar bij. Dat gezond eten heel erg lekker is… dat bewijzen al deze recepten !

Duizendblad

Dat is een prettige ervaring, dat zonder veel hints, mensen de weg naar nature-el hebben gewonnen. Ik heet jullie – de pioniers -welkom… Ik ben nog volop bezig de site aan het inrichten. Daarom kan het gebeuren dat er sommige dagen meerdere mails volgen, maar dat duurt nog maar even tot wanneer we op het punt komen dat er elke week een nieuw bericht zal worden geplaatst. Allerbeste groeten !

Achillea millefolium

Duizendblad is een typisch vrouwenkruid. Samen met hop en vrouwenmantel en lievevrouwbedstro, kan ze ingezet worden bij de typische vrouwenkwalen.

Het kruid staat gekend als bloedstelpend, antiseptisch, adstringend, ontstekingsremmend, zweetdrijvend, tegen gasvorming, krampstillend, versterkend voor de bloedvaten.

> Door het gehalte aan chamazuleen (net als kamille) heeft het kruid een werking op slijmvliezen tegen opzwelling en ontsteking.

> Een aftreksel werkt tegen spijsverteringsproblemen, het heeft een stimulerende werking op de maag- en galafscheiding bij gebrek aan eetlust (bitterstofwerking) en slechte vertering.

Ook werkt een aftreksel lichaamsreinigend, het gehalte aan flavonen bevordert de urineafscheiding.

> Een aftreksel werkt om de menstruatie te regelen, transpiratie op te wekken en een kou te genezen.

> De combinatie van gelijke hoeveelheden vlierbloesem, pepermunt en duizendblad goed tegen griep en koorts.

Drink de thee warm en in ruime hoeveelheden (tot een kop per twee uur).

> Voeg tegen spataderen 30 druppels tinctuur van paardekastanje (aesculus hippocastanum) toe aan een kop duizendbladthee en drink die gespreid over de dag. (Hetzelfde mengsel is ook toepasbaar als compres.)

> Als geneeskruid gebruikt men het ganse bloeiende kruid.

> Eigenschappen : bloedstollende eigenschappen :

bij verwondingen, neusbloedingen, pijnlijke en overvloedige menstruatie, evt. als een noodverband (een prop fijngekauwd duizendblad).

> Bloedzuiverend en hartkalmerend. Versterkt de eetlust, bevordert de galafscheiding, drijft winden uit, tegen maag-darmaandoeningen.

> Gynaecologische baden, handkloven en eczeem zijn enkele van de uitwendige toepassingen.

Meer info over kruiden en therapie : 

Dossier Kruiden en Natuurlijke Therapie” : een verzameling van digitale documenten over de hulpmiddelen van de natuur om natuurlijk beter te worden.

Ceylon Kaneel

Cinnamomum zeylanicum

Kaneel is de binnenste laag van de bruine bast van een tropische boomsoort. De bast rolt vanzelf op tijdens het drogen. De naam kaneel is afkomstig van het Latijnse woord “canella”, wat rolletje betekent.

Deze bast wordt vermalen en als smaakmaker in vooral zoete gerechten gebruikt.

> Een stof in kaneel vergemakkelijkt het koppelen van insuline aan receptoren in vet- en spiercellen.

Dat blijkt uit onderzoek van het Maryland Human Nutrition Center, een onderzoeksinstituut van het Amerikaanse ministerie van Landbouw.

Volgens de onderzoekers helpt kaneel om een overschot aan glucose in het bloed te verminderen. Te lang rondlopen met zo’n overschot is schadelijk voor de nieren, en leidt tot vermoeidheid, een verminderd gezichtvermogen en hartaanvallen.

In proeven met menselijke weefsels in het laboratorium en met proefdieren bleek de specerij glucose maar liefst twintig keer sneller de cellen in te jagen.

Omgerekend naar mensen is een kwart tot een hele theelepel voldoende om effect te hebben.

Dewerkzame stof is methylhydroxy-chalcon-polymeer.

Die stof activeert een enzym dat insuline contact laat maken met de insuline-receptor en de-activeert het enzym dat dit proces blokkeert.

Kaneel kan misschien mensen met diabetes-2 helpen om hun ziekte onder controle te krijgen.

Diabetes-type 2 wordt in rijke landen een steeds belangrijker doodsoorzaak. Sporters kunnen de stof misschien gebruiken als insuline-nabootser.

Kaneel is een all-round remedie met veel toepassingen. Het beschermt het hart, stabiliseert het suikerniveau, is nuttig bij nieraandoeningen, tegen ontsteking, verkoudheid en zoveel meer !

Meer info over kruiden en therapie : 

“Dossier Kruiden en Natuurlijke Therapie” : een verzameling van digitale documenten over de hulpmiddelen van de natuur om natuurlijk beter te worden. kosten : 30 euro. – Betalen op rekening

Mariadistel, Melkdistel

Silybum marianum / melkdistel

Men gebruikt de rijpe zaden, ontdaan van hun zilver vliesje.

Deze plant is afkomstig uit de gebieden rond de Middellandse Zee. Het is een eenjarige of tweejaarlijkse plant, die houdt van droge, warme en zonnige bodem. Deze is nu inheems in Noord-Amerika, en wordt gevonden van Canada tot Mexico. Het blad heeft witte ribben en paarse bloemen die bloeien van juni tot augustus.

Kruid en zaden worden gebruikt ter behandeling van leverziekten; ter bescherming van de lever van chemotherapie; preventie en behandeling van verschillende vormen van kanker; behandeling van diabetes Ook in de behandeling van spijsverteringsstoornissen (dyspepsie); leverziekten: vergiftiging, hepatitis en levercirrose; behandeling van aandoeningen van de galblaas. Tenslotte wordt het ook geadviseerd voor het stimuleren van borstvoeding (samen met venkel, anijs, dille enz.

De oude Grieken gebruikten al mariadistel om lever- en galaandoeningen te behandelen. Plinius de Oude adviseerde het drinken van het sap van de plant gemengd met honing voor het “elimineren van overtollige gal.” In de negentiende eeuw gebruikten artsen in de VS (eclectische school) mariadistel om spataderen, menstruatieproblemen en congestie van de lever, galblaas en nieren te behandelen. In Europa is er mariadistel in verscheidene farmaceutische producten voor de behandeling van lever- en galaandoeningen.

De Europeanen hebben mariadistel ook gekweekt voor culinaire doeleinden. De bladeren als spinazie bereiden (na het verwijderen van de doornen!), jonge scheuten als asperges, bloemknoppen op de wijze van artisjokken.

Onderzoek naar mariadistel

Silymarine, geïsoleerd in 1968, wordt beschouwd als de werkzame stof die therapeutische effecten van de plant zorgt. Het is eigenlijk een mengsel van stoffen die de belangrijkste verbinding silibinin vormt. Silymarine wordt met name geconcentreerd in rijpe zaden.

In de meeste klinische studies, werd er gebruik gemaakt van een gestandaardiseerd extract met 70% tot 80% silymarine.

Extracten van mariadistel zijn het onderwerp geweest van talrijke klinische studies,.

Europeanen zijn van mening dat silymarine in mariadistel effectief is om de lever te beschermen. In de conventionele geneeskunde wordt het gebruikt als preventie en behandeling van verschillende leverziekten: hepatitis, cirrose, galstenen, geelzucht (geelzucht) en leverschade veroorzaakt door toxische stoffen. De artsen die het gebruiken in hun praktijk, zeggen over silymarine dat het beschadigd weefsel van de lever regenereert in aanvulling op het beschermen

van het lichaam tegen de effecten van natuurlijke of synthetische toxines.

Een veelheid van medische observaties meldde de voordelen van mariadistel in gevallen van een leveraandoening, met name in gevallen van virale hepatitis of alcohol-cirrose. Experts raden het gebruik van de plant (kruid en/of zaden) of

silymarine aan. Er is geen bezwaar, gezien de veiligheid van dit kruid. De praktijk moet de werkzaamheid aantonen.

Onderzoekers en artsen zijn zeer geïnteresseerd om de gunstige effecten van mariadistel in de behandeling van kanker.

Het zou, onder andere, de lever beschermen tegen schade veroorzaakt door chemotherapie. Maar het potentieel preventief effect tegen prostaatkanker, huidkanker en darmkanker scoort ook. Het kan de effectiviteit van behandelingen

tegen kanker verbeteren.

De resultaten van een klinisch onderzoek uitgevoerd bij 56 patiënten met type 2 diabetes geven aan dat een gestandaardiseerd extract van melkdistel (200 mg 3 maal daags gedurende 3 maanden) de controle van de bloedglucose

verbetert. Daarnaast verlaagt het de cholesterol en triglyceriden in het bloed. Een eerdere proef gaf positieve resultaten bij diabetes met levercirrose.

De Commissie E en de WHO erkennen het gebruik van de zaden van mariadistel tegen dyspepsie. Kruidentherapeuten, artsen en algemeen klassiek geschoolde verzorgers behandelden altijd dyspepsie met behulp van bittere stoffen,

zoals die gevonden in mariadistel.

In Europa is deze plant is een van de farmaceutische producten voor de behandeling van verschillende gastro-intestinale stoornissen, met een oorsprong in lever en gal.

Wist je

Dat mariadistelzaden kunnen toegevoegd worden aan een noten- en pittenmengsel.

Je maalt dit samen tot een fijn meel en gebruikt dit in sausen, soepen, salades, en zelfs bij een fruitmaaltijd.

Maak zelf je favoriete mengsel met lijnzaad, sesam, zonnebloempitten, pompoenpitten…

Het gemalen mengsel kan je eventueel nog verder aanvullen met kurkuma, fenegriek… en gebruiken als een smaakmaker.

Dit artikel verscheen in het Houvast-magazine in 2014

Meidoorn

Meidoorn, daar leeft het hart van op

In september 1620 vertrok het schip “The Mayflower” voor de eerste keer met pelgrims uit Leiden, die in conflict waren gekomen met de Anglikaanse kerk. Omdat ze hoopten elders een leven uit te kunnen bouwen, waar in een klimaat van vrijheid van geloof, ze de bijbelse principes geheel in de praktijk zouden kunnen brengen, boekten de ʻPilgrim Fathersʼ een reis naar het Nieuwe Land, waar ze twee maand later aankwamen en een nederzetting bouwden. Een sobere levensstijl was één van de kenmerken van hun groep.

De naam “The Mayflower” werd gekozen naar het hout van de meidoornbomen, dat gebruikt werd bij het bouwen van het schip.

Meidoorn verwijst naar de overvloedige bloesem die aan deze doornige struiken verschijnen in mei. Meidoorn is lang geprezen voor zijn harde hout en zijn therapeutische kwaliteiten en deze laatste geven hem met recht een ereplaats onder de kruiden.

Als je aan meidoorn denkt, staat dat bijna synoniem voor het hart. De reden is dat dit kruid (bloesem, blad en bessen) specifiek is voor de genezing van het hart en het kreeg eeuwen lang alle aandacht als het beste cardiotonicum.

Het werd opgenomen in Potterʼs Cyclopaedia of Botanical Drugs and Preparations in 1915 met die vermeldingen.

Meidoorn werkt anders dan andere ʻhartkruidenʼ omdat het op een directe manier invloed heeft op de hartspiercellen en de bloedsomloop.

Daarom is zijn werking opmerkelijk bij hartfalen, herstel na een infarct, hartklepziekten, verwondingen van eerdere  infarcten, hartkloppingen, angina, afwijkingen in de bloeddruk, hartontsteking, bloedklonters, arteriosclerose, hartzwakte en veel andere klachten die te maken hebben met het hart en de bloedvaten.

Hoe kan je een dergelijke invloed van meidoorn op het hart en de doorbloeding verklaren? Dat is een complexe aangelegenheid, die een gevolg is van het vermogen om de aders open en elastisch te houden, waardoor het de verplaatsing van het bloed doorheen de aders vergemakkelijkt. Er is geen beter kruid voor de bloedsomloop en de aders. Het verzacht pijn, door het verminderen van kramp en de versoepeling van de vaatwanden. Het promoot de vernieuwing van het hart, het bloedvaatstelsel en de vezels, voorziet in vitale antioxidanten, vermindert de ontstekingsgevoeligheid, versterkt de pompkracht van het hart, vermindert de invloed van cholesterol, is een buitengewone hulp bij de verwijdering van aderplaque, vertraagt en versterkt de hartslag, verhoogt het vermogen van het hart om zuurstofarmoede te overbruggen, brengt evenwicht in een onregelmatige hartslag en hecht zich aan de hartcelreceptoren voor een direct herstel waar nodig. Ik sta verbaasd van zijn kwaliteiten, nochtans kan iedereen die zelf in de praktijk vaststellen. Maak dagelijks een kruidenthee van meidoornbloesem, of van gebroken bessen. Dit zal je hart versterken en vernieuwen zoals nooit tevoren.

Als je gedroogde bessen gebruikt, houd er dan rekening mee dat deze minstens 10 minuten moeten trekken in heet water, voor je het afzeeft.

Op deze manier gezet, geef je de kruiden de tijd om het water op te nemen en hun substanties aan het water af te geven. Een andere mogelijkheid is trouwens om de bessen in de voeding op te nemen. In de herfst kan je ze recht van de struik eten, of een handvol verwerken in een smoothie.

Hoe later je ze oogst, hoe minder bitter de bessen zijn. Rijpe bessen kan je invriezen, om er naar behoefte te verwerken in fruitsausen of sappen, of voor het maken van aftreksels. Het is een prachtige manier ter verbetering van de gezondheid van het hart.

Daarnaast is meidoorn ook diuretisch (waterafdrijvend), en helpt bij nier- en blaasaandoeningen (oa stenen). Gebruik meidoornbessen en -bloesem bij jicht, koorts, zere keel, nerveuze spanning, slapeloosheid, depressie, spijsverteringsongemakken, voor de ontspanning van de uterus, en bij waterretentie (oedeem).

De meest gekende streek voor commerciële teelt van meidoorn is in Oregon (VS) waar gewoonlijk Crataegus laevigata en Crataegus monogyna wordt gekweekt. In feite kan deze struik op iedere plaats worden gekweekt, waar hij voldoende zon krijgt.

De ideale plaats was de hagen, waar hij vroeger werd geplant en een natuurlijke afsluiting vormde, en als een goede vriend levenslang zijn beloningen geeft in overvloedige helwitte bloesems en later in een neerhangende regen van rode, met zaden gevulde bessen.

Bloesems worden verzameld (geknipt) half mei, wanneer de meeste bloemen geopend zijn. Tegelijk mogen de blaadjes geknipt worden, om zo – samen met lindebloesem, moerasspirea en vlierbloesem een vier seizoenenmengsel te maken voor een kruidig aftreksel, tegen een groot gedeelte van onze tegenwoordige klachten.

Artikel uit het Houvast magazine 2014