Drs PûrNatûr

Ontstekingen basis voor leefstijlziekten

Genezing bij alle levende wezens is een onophoudelijk, biologisch proces dat net zo constant is als de dagelijkse zonsopgang of de draaiing van de aarde om haar as. Dit proces wordt ondersteund door het voldoen aan de basisbehoeften van een gezonde levensstijl, waaronder volwaardige plantaardige voeding, lichaamsbeweging, herstellende slaap, voldoende hydratatie, zonlicht, emotionele steun en stressvermindering. Gezondheid wordt dus werkelijk opgebouwd door een gezonde levensstijl. Gezondheid en ziekte zijn geen dingen of handelswaar, maar eerder toestanden, onder fysiologische controle en homeostase van het lichaam, die het resultaat zijn van dagelijkse keuzes die :

ofwel maximaal voorzien in de vereisten voor gezondheid, waardoor het lichaam zichzelf onderhoudt en herstelt – en de weefsels zuiver houdt.
ofwel obstakels creëren die leiden tot een gebrek aan welzijn en gemak, oftewel ziekte.

Helaas beschouwt het gangbare medische model van de gezondheidszorg ziekte als iets dat bestreden moet worden met medicijnen en chirurgie wanneer de conditie in een gevorderd stadium is, waarbij de focus ligt op de behandeling van symptomen en de medicamenteuze beheersing van de ziekte in plaats van op het aanpakken van de werkelijke oorzaken van disfunctie.

Terwijl we jaarlijks gigantische sommen uitgeven aan de gezondheidszorg, wordt het grootste deel van dit geld besteed aan aandoeningen (hart- en vaatziekten, diabetes type 2, kanker en obesitas) die het best kunnen worden opgelost door een gezondere levensstijl met volwaardige plantaardige voeding, voldoende beweging en stressvermindering.

Dit heeft geleid tot de “schadehypothese”, die suggereert dat de kwaliteit en de mate van gezondheid en veroudering een direct gevolg zijn van de schade en toxiciteit die de dagelijkse keuzes in de loop der tijd veroorzaken. Een fundamentele factor in deze schade is de mate van ontsteking die je creëert en in stand houdt.

Het is belangrijk te beseffen dat het ontstekingsproces een natuurlijke, gezonde corrigerende activiteit van het immuunsysteem is die een belangrijke rol speelt bij de bescherming tegen en het herstel van letsel en infecties. Wanneer echter irritatie en celbeschadiging constant in stand worden gehouden door voeding en andere leefstijlfactoren, wordt de ontsteking chronisch en zal deze na verloop van tijd meer schade veroorzaken. Er wordt gesuggereerd dat chronische ontsteking een kenmerk is van alle chronische ziekten en biologische veroudering. (1)

Er zijn verschillende leefstijlfactoren die bijdragen aan chronische, aanhoudende ontsteking. Hoewel overmatige stress en slaapgebrek hormonale veranderingen teweegbrengen die schadelijke ontstekingen bevorderen, zijn slechte voedingskeuzes mogelijk de belangrijkste factor. Het typische dieet van veel westerse mensen bestaat voor 50-60% uit bewerkte/ultrabewerkte voedingsmiddelen, voor 30-40% uit gekookte/bewerkte dierlijke producten en voor minder dan 5% uit groenten en fruit. Deze voedingsmiddelen bevatten een overmaat aan aminozuren, zout, verzadigde en transvetzuren en geraffineerde suiker, die een hyperverzurend effect in het lichaam hebben en metabole acidose, chronische irritatie en uiteindelijk chronische ontsteking bevorderen.

Een routinematig voedingspatroon gebaseerd op een overvloed van verse vruchten en groenten, met toevoeging van volkoren granen en peulvruchten, met een kleine toevoeging van zaden en noten (walnoten, lijnzaad, chiazaad en hennepzaad), is meer alkaliserend en ontstekingsremmend en is rijk aan ontstekingsremmende essentiële vetzuren die ook irritatie en ontsteking aanzienlijk verminderen. Het typische dierlijke/bewerkte, vetrijke en vezelarme dieet verstoort bovendien de darmflora en bevordert organismen die de ontsteking en schade aan de darmen aanzienlijk verergeren, waardoor het immuunsysteem wordt aangetast en een verscheidenheid aan toxische en auto-immuunziekten ontstaat.(2)

De chronische ontsteking die gepaard gaat met het routinematig en consistent eten van het typische dieet kan cellen en organen in het hele lichaam beschadigen, waaronder de endotheelcellen die de bloedvaten in het hart, de hersenen en andere vitale organen bekleden. Het immuunsysteem zal de ontstoken bloedvaten aanvallen met witte bloedcellen, macrofagen genaamd, die LDL-cholesterol in het beschadigde gebied opnemen om vette schuimcellen te produceren die de bloedvaten vernauwen en de bloedstroom blokkeren.

Bovendien kunnen beschadigde endotheelcellen die de bloedvaten bekleden het aminozuur L-arginine niet effectief omzetten in stikstofmonoxide, dat bloedvaten verwijdt en zo de bloedtoevoer naar organen en weefsels verbetert. Deze blokkade beperkt de bloedtoevoer en de beschikbare zuurstof, wat leidt tot functieverlies en uiteindelijk de dood van cellen. Dit draagt bij aan hart- en vaatziekten, hersenaandoeningen, erectiestoornissen en een breed scala aan ziekten en disfuncties, waar dit proces zich ook voordoet. We kunnen daarom stellen dat chronische ontsteking onderdeel is van een proces dat irritatie, ontsteking, blokkade van de bloed- en zuurstofvoorziening, functieverlies en de dood van cellen en organen omvat, en dat fundamenteel is voor alle ziekten.

Een gevarieerd, plantaardig voedingspatroon met een groot aandeel van verse en rauwe vruchten en groenten biedt de krachtigste troeven om het ontstekingsproces te reguleren en te beheersen, en geeft de beste kans om gevaarlijke chronische ontstekingen, pijn en ziekten in uw leven te voorkomen en te verminderen.

Referenties

Franceschi C et al. Inflammaging and ‘Garb-aging’. Trends in Endocrinology and Metabolism, March, 2017;28(3):199-212.
Tomova A, et al. The effects of vegetarian and vegan diets on gut microbiota. Frontiers in Nutrition, April, 2019 Vol 6 article 47.

Je bent welkom op :

Was je aangesproken door de schilderijtjes op de Veg*Art-tentoonstelling? Dan nodigen we je graag uit om je eigen schilderijtje te maken op maandag 25 mei:

Deelnamekosten : 15 euro (inclusief schilderpaneeltje (16/16) en het materiaal) Dit event gaat door onder voorwaarde van minstens 5 deelnemers.

De Groene Dag organiseert :

Je hoeft geen lid te zijn van De Groene Dag en je hoeft ook niet volledig rauw of veganistisch te eten om mee te doen. Iedereen is welkom.
We organiseren deze potluck als een laagdrempelige manier om kennis te maken met de vegan en raw vegan leefstijl, om samen te genieten van puur eten en een gezellige babbel. Dus voel je vrij om de uitnodiging te delen met vrienden en familie.
Datum en locatie
Zondag 17 mei van 12:00 tot ongeveer 16:00 uur
Villa Botanica
Parklaan 2, 9300 Aalst, België

Watermeloen en sportprestaties

Als je regelmatig sport — en ik hoop dat je dat doet — zou watermeloen op je menu na de training moeten staan. Onderzoek gepubliceerd in het Journal of Agricultural and Food Chemistry toonde aan dat citrulline uit watermeloensap de spierpijn bij atleten na intensieve training aanzienlijk verminderde.
Watermeloen is een opmerkelijk compleet herstelvoedsel — De natuurlijke suikers in watermeloen helpen de glycogeenvoorraden aan te vullen na fysieke activiteit, terwijl het water en de elektrolyten de rehydratatie ondersteunen. Watermeloen combineert ontstekingsremmende stoffen, aminozuurvoorlopers, natuurlijke suikers en hydratatie in één pakket.
Je hebt geen duur herstelsupplement nodig — de natuur heeft er al een ontworpen.
Sommigen lieten trouwens hun oog vallen op watermeloen om hun gewichtsbeheersing zonder moeite te realiseren — Een kilo watermeloen bevat slechts ongeveer 300 tot 320 calorieën. Dat is een enorme hoeveelheid voedsel — genoeg om je maag te vullen en je behoefte aan iets zoets te bevredigen — tegen een caloriegehalte dat de meeste mensen gemakkelijk aankunnen.
En toch maken mensen bezwaar tegen het eten van watermeloen, want ze lazen over de “hoge glycemische index”, maar dit is de theorie. Trouwens, is dit een voordeel of een nadeel, want dit is geen puur suiker, maar echte volwaardige voeding. In de praktijk is er maar een bescheiden impact op de bloedsuikerspiegel. Hoewel watermeloen een relatief hoge glycemische index heeft, is de glycemische belasting vrij laag omdat het zoveel water bevat. De glycemische index meet hoe snel een voedsel de bloedsuikerspiegel per gram koolhydraten verhoogt, terwijl de glycemische belasting rekening houdt met hoeveel koolhydraten je daadwerkelijk eet.

Omdat watermeloen voornamelijk uit water bestaat, bevat een grote portie relatief weinig suiker in absolute termen. Dit betekent dat voor de meeste mensen zonder bloedsuikerstoornissen de impact op de bloedglucose minimaal is in verhouding tot de geconsumeerde hoeveelheid.

Het verzadigingseffect kan niet genoeg benadrukt worden — Als je vol zit na 300 tot 320 calorieën aan watermeloen, is de kans veel kleiner dat je naar bewerkte snacks, suikerrijke desserts of andere bewerkte voedingsmiddelen grijpt die gewichtstoename veroorzaken. Het is een strategie van verdringing — je lichaam vullen met goede, caloriearme volwaardige voeding, waardoor er minder ruimte overblijft voor de dingen die het lichaam schaden.

Het is voor onze voorouders nooit mogelijk geweest om elke dag, het hele jaar door, 1 kilo of meer watermeloen te eten. Van oudsher was watermeloen een seizoensfruit, dat hooguit een paar maanden per jaar verkrijgbaar was – en dat pas in de laatste decennia.

Geen enkele traditionele cultuur consumeerde het 365 dagen per jaar. Onze grootouders zeker niet. Het feit dat men in januari een supermarkt binnen kan lopen en een rijpe watermeloen kan kopen, is een modern gemak dat geen precedent heeft in de menselijke voedingsgeschiedenis.

Er valt een redelijk argument te maken dat onze lichamen aangepast zijn om voedsel te eten volgens seizoensgebonden ritmes — perioden van overvloed gevolgd door perioden van schaarste — en dat het eten van één enkel voedsel elke dag van het jaar, hoe gunstig ook, afwijkt van dat voorouderlijke patroon. Sommigen beweren dat seizoensrotatie het lichaam metabolische variatie geeft en overmatige blootstelling aan één bepaalde set stoffen voorkomt. Dat is terechte kritiek. Maar de enorme hoeveelheid therapeutische voordelen – de lycopeen, de citrulline, het kalium in het hele fruit, de superieure hydratatie, de ontstekingsremmende werking, de ondersteuning van het hart- en vaatstelsel, de voordelen voor de nieren en darmen, het spierherstel, de bescherming van de ogen en het moeiteloze gewichtsbeheer – wegen op tegen de theoretische nadelen van het afwijken van een seizoensgebonden eetpatroon.

We leven in een wereld die onze voorouders niet kenden – we worden blootgesteld aan milieutoxines, chronische stress, bewerkte voedingsmiddelen en een zittende levensstijl die zij nooit hebben gekend. Het argument dat we alleen zouden moeten eten wat historisch beschikbaar was, houdt geen rekening met het feit dat wij ook te maken hebben met uitdagingen die historisch ongekend zijn. In die context geloof ik dat het dagelijks benutten van een voedsel dat zo rijk is aan voedingsstoffen en zo therapeutisch veelzijdig is, een rationele en goed onderbouwde keuze is.

Kies indien mogelijk voor pitloze varianten, aangezien onderzoek suggereert dat deze een hoger lycopeengehalte bevatten. En kies meloenen met dieprood vruchtvlees – hoe donkerder de kleur, hoe hoger de lycopeenconcentratie.
Begin de eerste week met 0,5 tot 0,7 kilo per dag, verdeeld over de ochtend en de middag. Verhoog dit naar 1 tot 1,4 kilo naarmate je spijsvertering zich aanpast. Eet de watermeloen vers in plaats van als sap om de vezels te behouden. Kies hele meloenen met een diepgele onderkant en een hol geluid als je erop tikt. Voorgesneden watermeloen kan maximaal drie dagen in de koelkast bewaard worden.
In de Map Voeding is flyer V45B toegevoegd over Watermeloen. In de Map Kruiden (K209A+B) kon je trouwens ook al veel therapeutische eigenschappen van Watermeloen ontdekken… Maar nu is het aan jou om die waardevolle informatie in je voordeel te laten werken !

De volgende activiteit waarop we je graag uitnodigen :

Vasten en Autofagie

Autofagie: Wat we weten over Vasten en Metabolisme

In een recent artikel bespreekt Dr. Frank Sabatino hoe vasten de perfecte hersteller is van het evenwicht in het lichaam en al zijn weefsels. We maken ons soms zorgen of we wel genoeg voedingsstoffen binnenkrijgen, maar soms is er een systeem of functionaliteit die in de weg zit en dat eerst moet worden hersteld, voor er weer een optimale opname plaatsvindt.

Dr. Sabatino noemt het “autofagie” – Albert Mosséri noemde het ooit “autolyse”, of de afbraak van schadelijk/hinderlijk/belastend of risicovol weefsel (dat vaak aan het zelfbeschermingssysteem is ontsnapt). Sabatino spreekt over watervasten en het respecteren van maximale rust tijdens deze periode. Maar iedere voedingsvermindering (bv alleen nog gebruik maken van vers geperst groentesap) die noodzaakt om afbraak van weefsels uit te voeren voor het onderhoud van de energie, maakt enigszins gebruik van dezelfde processen.

Uw lichaamscellen bevatten een aantal onderdelen die verschillende functies vervullen, waaronder energieproductie, eiwitsynthese en celherstel, om de homeostase en overleving in stand te houden. In elke cel bevindt zich een uniek recycling-/reparatiesysteem dat afhankelijk is van een microscopisch orgaan, het lysosoom. Dit lysosoom heeft een zeer zure interne omgeving met ongeveer 60 verschillende spijsverteringsenzymen en zorgt voor een vorm van cellulaire opruiming en vertering.

Net als ons grotere spijsverteringsstelsel heeft het lysosoom ook een beschermend membraan eromheen, een barrière die de afgifte van de enzymen reguleert en hun werking beperkt en controleert om gezonde cellen te beschermen tegen volledige vernietiging. Alle cellen hebben echter een natuurlijke levensduur en elke dag worden miljoenen cellen geboren, terwijl miljoenen cellen worden vernietigd en geëlimineerd in een proces dat apoptose of geprogrammeerde celdood wordt genoemd. Wanneer een cel zijn geprogrammeerde levensduur heeft overschreden en bestemd is om te sterven, breekt het membraan van het lysosoom af, waardoor de cel overspoeld wordt met enzymen die de opruiming van de buiten werking gestelde cel bevorderen en de recycling/eliminatie van de beschadigde onderdelen ervan mogelijk maken.

In de afgelopen 50 jaar heeft opmerkelijk onderzoek de structuur en het genetische mechanisme ontdekt en belicht van een proces van celvernieuwing en -herstel waarbij het lysosoom betrokken is en dat voorkomt in de cellen van alle levende wezens, behalve bacteriën. (1,2,3,4,5) Dit proces wordt autofagie genoemd omdat het de afscheiding inhoudt van beschadigde celonderdelen, eiwitten en zelfs microben, die zich tijdens de dagelijkse werking en slijtage ophopen, in structuren die autofagosomen worden genoemd. Deze worden naar het lysosoom getransporteerd voor recycling, afbraak en eliminatie. Het woord verwijst ook naar het idee van “zelfvertering” en is een lysosomaal afbraakpad van zelfvertering. Cruciale rollen voor autofagie zijn vastgesteld in de nutriënten- en energiehomeostase, stressadaptatie, tumoronderdrukking, aangeboren en adaptieve immuniteit, metabolisme, de regulatie van ontstekingen en veroudering. (6,7)

Het proces van vasten met alleen water vormt een unieke overlevingsuitdaging voor de diepgaande wijsheid en intelligentie van je lichaam, dat de energiebehoefte in evenwicht brengt met de beschikbaarheid van voedsel.

Deze toename in autofagie is een van de meest ingrijpende en significante effecten van vasten met alleen water. Wanneer het natuurlijke proces van autofagie tijdens het vasten wordt versterkt, stelt het het lichaam in staat om gezonde, functionele lichaamscellen te behouden en te beschermen, terwijl het de delen van versleten en beschadigde cellen, inclusief niet-essentiële, ongewenste gezwellen zoals tumoren, cysten en stenen, verteert, oplost en gebruikt voor zijn energiebehoeften. Autofagie kan snel brandstof leveren voor energie, bouwstenen voor de vernieuwing van cellulaire componenten, en is daarom essentieel voor de cellulaire respons op vasten.

Verschillende hormonale en enzymveranderingen die optreden tijdens het vasten zijn direct betrokken bij de versterking van de constructieve autofagie tijdens het vasten. Het enzym mTORC1 (het mechanistische doelwit van het antibioticum/immunosuppressivum rapamycine) bevindt zich op het oppervlak van lysosomen en detecteert onder typische, voedingsrijke omstandigheden de voedingsstoffenconcentratie, wordt geactiveerd door aminozuren, glucose en groeifactoren, onderdrukt de initiatie en werking van autofagie en bevordert de eiwitsynthese en de groei van cellen.

Vasten is een krachtige remmer van mTORC1, waardoor autofagie kan beginnen en cellen van een groeimodus naar een staat van onderhoud en herstel worden verplaatst. Tijdens het vasten neemt ook de hoeveelheid insuline en insuline-achtige groeifactor-1 af, naast het tekort aan voedingsstoffen (aminozuren en glucose) die normaal gesproken mTORC1 activeren om celgroei en eiwitsynthese te bevorderen. Als gevolg hiervan wordt mTORC1 geremd, waardoor een pad van cellulaire boodschappers wordt geactiveerd dat het proces van autofagie versterkt, waardoor cellen van groei worden afgeleid naar onderhoud en herstel. De vermindering van de activiteit van mTORC1 tijdens het vasten verbetert de metabolische functie, bevordert de vetverbranding en heeft aanzienlijke anti-verouderingseffecten.

Zodat, doordat energie tijdens het vasten met alleen water wordt afgeleid van de opname van voedsel, de spijsvertering en celgroei, er meer energie beschikbaar is voor celonderhoud, -afbraak en -herstel. Dit is een van de belangrijkste redenen waarom vasten moet worden beschouwd als een diepgaand rustproces, en waarom het met absolute rust moet gebeuren om je energiereserves te sparen voor celherstel, ontgifting en genezing.

Het lichaam en de darmmicrobiota produceren ook de stof spermidine, die de anti-verouderingseffecten van caloriebeperking nabootst en autofagie induceert door mTORC1 te remmen. (8) Vasten veroorzaakt een natuurlijke piek in endogene spermidine die autofagie activeert na 36 uur vasten. (9) In experimenten waarbij de spermidineproductie wordt geblokkeerd, worden de gunstige anti-verouderings- en ontstekingsremmende effecten van vasten aanzienlijk verminderd. Studies bij verschillende soorten, waaronder gist, vliegen, muizen en mensen, tonen aan dat de acute voedingstekorten tijdens het vasten de productie van de ontstekingsremmende stof spermidine verhogen en cellen helpen beschadigde celonderdelen op te ruimen en te recyclen. Een prettige bijkomstigheid is dat de voordelen van door vasten geïnduceerde autofagie, die gedeeltelijk door spermidine worden gemedieerd, vaak nog steeds merkbaar zijn in de fase waarin weer gegeten wordt.

Houd er rekening mee dat het lichaam weet wat er wel en niet in thuishoort. Tijdens een vastenkuur met alleen water zal het, via autofagie, datgene afbreken wat het het minst nodig heeft om datgene te ondersteunen wat het het meest nodig heeft. Zo heeft het bijvoorbeeld vitale organen zoals hart, hersenen, nieren, lever, enzovoort nodig, maar geen tumoren, cysten, stenen en gezwellen. Ik heb vrouwen gezien met borsten vol fibrocystische calciumafzettingen die er op een mammogram uitzien als granaatscherven, die na 7 dagen vasten met alleen water volledig schoon waren. Ik heb ook vrouwen gezien met baarmoederfibromen ter grootte van grapefruit die na een paar weken vasten opmerkelijk kleiner werden. Tijdens het vasten bevordert het lichaam dus deze cellulaire alchemie en breekt het tumoren, cysten, kankers en stenen af, waarbij het alles uit deze abnormale gezwellen haalt wat het kan om de organen te voeden die essentieel zijn voor leven en gezondheid. Als gevolg hiervan is aangetoond dat vasten met alleen water kankers zoals lymfomen kan doen krimpen, zoals blijkt uit onderzoek van het True North Health Center, evenals diverse abnormale gezwellen, tumoren en cysten in het hele lichaam.

Referenties

1. Levine B, Kalensky D. Development by self-digestion. molecular mechanisms and functions of autophagy. Dev Cell, 2004, 6:463-477.
2. DeDuve C, Watteux R. Functions of lysosomes. Annu Rev Physiol. 1966, 28:435-492.
3. Takeshige K, et al. Autophagy in yeast demonstrated with proteinase-deficient mutants and conditions for its induction. J Cell Bio. 1992, 119:301-311.
4. Tsukada M, Ohsumi Y. Isolation and characterization of autophagy-defective mutants of Saccharomyces cerevisiae. FEBS Letter, 1993, 333:169-174.
5. Kametaka S, et al. Structural and functional analyses of ApG5, a gene involved in autophagy in yeast. Gene, 1996, 178:139-143.
6. Mizushima N, Komatsu M. Autophagy: renovation of cells and tissues. Cell, 2011, 147: 728-741.
7. Mizushima N, et al. Autophagy fights disease through cellular self-digestion. Nature, 2008, 451:1069-1075.
8. Kriebs A. Spermidine controls autophagy during fasting. Nature Aging, 2024, 4:1172.
9. Hofer SJ, et al. A surge in endogenous spermidine is essential for rapamycin-induced autophagy and longevity. Autophagy, 2024 Aug 30;20(12):2824-2826.

Iets hiël sterckx

Willem Vermandere had ooit een loflied op “Zijne Velo” – hij had hem zelve gemakt… De prestaties die hij met dat machien neerzette, waren buitengewoon, maar hoe kon het ook anders want zong hij: “‘k an n’ek e dranksje – da was iet hiël sterckx – ‘k an da gekregen van …xxx”

Tot nu toe was het compleet onbekend wat het was, maar dat drankje wil ik je nu graag voorstellen. Is er een voorjaarsverkoudheidje op komst, voel je iets kriebelen, had je gedacht dat het toch al iets warmer was en je bent teveel afgekoeld en dat heeft zich op je zwakke plek gezet? Dan verzamelen we alle ingrediënten en gaan aan de slag :

een bundeltje tijm
een bundeltje salie
een stukje gember (2-3 cm)
sap van 1/2 citroen
(een stukje kurkuma (2-3 cm) kan er ook bij)

Knip de kruiden fijn, doe samen met de gember en het citroensap in de blender en voeg wat water toe (juist genoeg om het te kunnen mixen).

Giet door de perszak en knijp uit.

Drink een klein glaasje, met toevoeging van diksap of honing.

Steek de detox een tandje bij, het komt uw gezondheid ten goede. Het lijkt vanzelfsprekend, detoxen, maar wat kan u doen om de detox op zo’n niveau te houden om de productie en de input van afvalstoffen altijd onder controle te houden? Wist u dat intoxicatie de trigger is voor bijna alle ziekten? Daarom is het zo belangrijk te weten wat u kunt doen om de intoxicatie laag te houden en de detox hoog – zodat er nooit een opstapeling optreedt.

Het Seizoen

Vrijdag was ik aan het werk in de serre om de laatste serie aardbeiplanten in de grond te zetten. Daarvoor moest ik plaats maken, want de serre staat vol groen (kervel, postelein, spinazie, selderij).

Ik moest nog één vierkante meter vrijmaken… maar dat mooie groen zomaar op een hoop gooien, vond ik nu echt zonde. Maar wat moest er dan mee gebeuren, want voor ons eigen gebruik hebben we het honderdvoudige van wat nodig is… Vorige jaren verpakten we porties in zakjes in de diepvries voor momenten waarop minder groen beschikbaar is… maar waarom er geen sap van gemaakt, om toe te voegen aan sappen, soepen, sausen…?

Dat is wat het werd van 1 m2 groen : ruim 2 liter sap in 11 flesjes in de vriezer. Omdat het daslook ook zeer mooi staat, ging er ook een handvol daslookblad in het sap.

In de voorbije week werd ook de tuin voorbereid voor het nieuwe seizoen. Terwijl we nog volop kunnen genieten van groen in de serre, begint ook de melde zich te laten zien. Had je nog geen melde gezaaid, dan is het nu het moment.Heb je geen zaad van melde, dan kunnen wij je dat bezorgen, en ook bieslook, chinese bieslook, hertshoornweegbree…

In Flyermap 6 / Voeding vind je veel info over Wilde Groenten. V120 beschrijft melde en aanverwante planten die nu volop gebruikt kunnen worden. Bestudeer deze folders nog eens en je bent helemaal klaar voor het seizoen.